

Wezwać pomoc, jeśli występuje uraz, zaburzenie świadomości, narastające wychłodzenie, zabłądzenie, pogarszająca się pogoda lub każdy element z listy ryzyka; zejść samodzielnie tylko wtedy, gdy wszystkie warunki bezpieczeństwa są spełnione.
Zadzwoń pod numer 985; jeśli połączenie nie jest możliwe, wybierz 112. Podczas rozmowy z dyżurnym przekaż kolejno: dokładną lokalizację (współrzędne GPS, nazwę szlaku/szczytu/przełęczy), liczbę osób, krótki opis zdarzenia i stan poszkodowanego (przytomność, oddech, krwawienie, możliwość chodzenia), aktualne warunki pogodowe oraz numer telefonu, z którego dzwonisz. Jeżeli możesz, pozostań w miejscu zdarzenia — zmiana położenia utrudnia lokalizację. Jeśli telefon nie działa, zastosuj sygnał świetlny lub dźwiękowy: sześć sygnałów na minutę (co ok. 10 s). Krótki, konkretny komunikat przyspiesza ocenę: „jesteśmy na [współrzędne], osoby: [liczba], problem: [krótki opis], zasoby: [np. 1 apteczka, 2 baterie]”.
Podjęcie decyzji „wezwać czy zejść” ma realne przełożenie na skalę działań ratowniczych. W 2024 r. GOPR wykonał 2 775 wypraw, akcji i interwencji, a 3 051 osób otrzymało pomoc — to pokazuje, że problemy w górach są powszechne i często dotyczą nie tylko poważnych urazów, lecz również zagubień i nieprzygotowania. Łącznie ratownicy GOPR poświęcili około 29 376 osobogodzin, co obrazuje nakład pracy i trudność operacji ratowniczych. W 2024 r. Grupa Sudecka GOPR udzieliła pomocy 286 osobom, z czego 155 doznało ciężkich urazów i 70 lekkich, co potwierdza, że uraz, który na pierwszy rzut oka wydaje się „do przejścia”, może wymagać specjalistycznej oceny.
TOPR w 2024 r. pomógł około 1 330 osobom, a śmigłowiec wzywany był 429 razy — jednak transport lotniczy jest uzależniony od stanu poszkodowanego, pogody i terenu. Dane z USA pokazują podobne wyzwania: np. Yosemite w 2024 r. odnotowało 194 operacje SAR, a w Buffalo National River ponad 70% akcji dotyczyło osób nieposzkodowanych, lecz nieprzygotowanych — dowód, że wezwanie pomocy nie zawsze oznacza katastrofę medyczną, lecz często brak możliwości bezpiecznego powrotu. W badaniu 108 przypadków łagodnej hipotermii ocenionych przez brytyjskie zespoły ratunkowe wszyscy ewakuowani przeżyli; w 38 przypadkach osoby zeszły pieszo, a w 60 przypadkach najpierw podano żywność lub ciepłe napoje — jednak wyniki odnoszą się wyłącznie do ocenionych przez ratowników przypadków i nie uprawniają do samodzielnego decydowania przy wątpliwościach.
Czy osoba oddycha normalnie i jest przytomna; czy występuje silne krwawienie lub podejrzenie urazu kręgosłupa; czy poszkodowany może chodzić bez istotnego pogorszenia stanu; ile czasu i jak trudna droga do najbliższego schroniska, drogi lub zabudowań; jaka jest pogoda i prognoza na najbliższe 1–3 godziny; czy telefon ma zasięg i wystarczającą baterię do rozmowy alarmowej — na te pytania odpowiedzi pomogą podjąć decyzję STOP–OCENA–KONTAKT.
Przygotowanie i proste nawyki zmniejszają ryzyko błędnych decyzji. Zadzwoń zanim telefon spadnie do 5% baterii, ponieważ silne połączenie alarmowe i przesył współrzędnych mogą wymagać czasu i energii; przed wyjściem zrób mapę offline i zapisz współrzędne kluczowych punktów, aby w terenie bez zasięgu nadal odczytać lokalizację; wyślij plan wyjścia jednej osobie w domu z trasą, godziną powrotu i numerem telefonu; nie rozdzielaj grupy — jedna osoba nie powinna zostawić reszty, by szukać pomocy, jeśli nie ma pewności co do drogi; natychmiast osłaniaj osobę wychłodzoną suchą odzieżą i folią NRC, ograniczaj wysiłek jej organizmu; nie zmuszaj osoby z kontuzją do marszu — ruch może pogorszyć uraz; nie wybieraj skrótów poza znakowanymi szlakami — większość wypadków następuje przy opuszczaniu szlaku; jeśli grupa się zgubiła, zatrzymaj ją w jednym miejscu, co znacznie ułatwia poszukiwania; podczas kontaktu z ratownikami używaj krótkich komunikatów: lokalizacja, liczba osób, główny problem, zasoby.
Precyzyjna lokalizacja znacząco skraca czas dotarcia zespołu ratunkowego. Podaj współrzędne GPS, nazwę szlaku, szczytu lub przełęczy oraz orientacyjne punkty terenowe i czas zdarzenia. Gdy zasięg jest ograniczony, spróbuj wysłać SMS z lokalizacją — czasami SMS dochodzi, gdy połączenie głosowe nie; zapisywanie punktów orientacyjnych i czasu ułatwia śledzenie trasy przez ratowników i minimalizuje liczbę wysyłanych zasobów. Statystyki GOPR (takie jak 29 376 osobogodzin) pokazują, że dokładna lokalizacja pozwala oszczędzić czas i zasoby ratowników, a konsekwencją precyzyjnego zgłoszenia jest szybsza pomoc.
Opóźnianie zgłoszenia do ostatniej chwili; wiele akcji wynika z zagubienia i nieprzygotowania, a nie tylko z ciężkich urazów; podejmowanie zejścia mimo braku jasnej oceny stanu zdrowia — zmęczenie i ból zaburzają ocenę ryzyka; wybieranie skrótów poza szlakiem pod presją czasu — ryzyko upadku i urazu rośnie; rozdzielanie grupy bez jasnego planu — utrudnia to dotarcie ratowników i zwiększa czas poszukiwań; zaniechanie komunikacji z ratownikami przy pierwszych wątpliwościach — warto pamiętać, że ratownik dyżurny może doradzić rozwiązanie mniej obciążające zasoby i bezpieczniejsze dla poszkodowanego.